مهارتهای کمک کننده در شیر خواران منبع: راهنمای ملی سلامت خانواده

مهارتهای کمک کننده در شیر خواران-(قسمت چهارم)

استفراغ در شیرخواران:

در شیرخواران کوچکتر ، والدین به راحتی استفراغ را که ممکن است نشانه بیماری باشد ، با برگرداندن غذا که بالا آوردن بدون فشار مقادیر کم شیر است ، اشتباه می گیرند. تقریبآ هر ناراحتی حتی خفیف می تواند باعث شود که کودک یکبار استفراغ کند و بعید است که این موضوع ، چندان موجب نگرانی شود. با وجود این ، استفراغ مکرر در شیرخواران ممکن است نشانه وجود نوعی مشکل زمینه ای باشد.

هشدار:

نشانه های خطر:در صورتی که استفراغ فرزندتان به رنگ سبز مایل به زرد باشد یا با هر یک از علایم زیر همراه باشد ، فورآ به اورژانس مراجعه کنید:

۱-نقاط قرمز تیره و مسطح بر روی پوست که با فشار دادن محو نمی شوند.

۲-شیر خوار به مدت بیش از ۳ ساعت (در شیرخواران زیر ۳ ماه) یا بیش از ۶ ساعت (در شیرخواران بالای ۳ماه) از شیر خوردن امتناع کرده باشد.

۳-خواب الودگی غیر طبیعی

۴-گود افتادن چشم ها یا خشکی زبان

۵-مدفوع سیاه رنگ یا خونی

پیشگیری از گاستروانتریت

شیرخواران به ویژه آنها که با شیشه تغذیه می شوند ، مستعد ابتلا به گاستروانتریت هستند. احتیاطات زیر می توانند در کاهش خطر عفونت موثر باشند:

۱-همیشه پس از رفتن به توالت ، پس از عوض کردن کهنه و پوشک بچه و قبل از آماده کردن غذای کودک دست خود را با آب و صابون بشویید.

۲-شیشه ، سرشیشه و پستانک را ابتدا با با آب گرم و کف بشویید و خوب تمیز کنید، سپس همه لوازم شیردهی و پستانک های بچه را به صورت منظم و به طور کامل با استفاده از جوشاندن آنها در یک قابلمه پر از اب ، ضد عفونی کنید. این کار را باید روزی حداقل یکبار انجام دهید.

۳-هر آبی که به شیرخوار می دهید حتمآ باید ابتدا جوشانده و خنک شده باشد.

۴-حوله جداگانه ای برای فرزند خود داشته باشید و ان را مکررآ بشویید.

۵-در صورت تغذیه شیرخوار با شیر مادر شستن دست ها با اب و صابون قبل از هر نوبت شیردهی ضروری است.

درمان گاستروانتریت در شیرخواران

لازم نیست گاستروانتریت را با داروهایی مثل آنتی بیوتیک درمان کرد. تغذیه مکرر با شیر مادر و غذاهای کمکی و دادن محلول های او.ار.اس مانع از کاهش آب بدن می شود و به بهبودی نیز کمک می کند. در صورتی که کودک از شیر مادر تغذیه میکند، باید به تدریج از میزان محلول او.ار.اس که به کودک داده میشود کم کرد. اگر شیرخوار شما با شیشه تغذیه می شود، ادامه تغذیه وی، جایگزین کردن نیمی از شیر خشک یا شیر گاو مصرفی با ماست ، افزودن تعداد دفعات تغذیه کمکی و در صورت لزوم استفاده از محلول او.ار.اس کمک کننده خواهد بود. دادن اب جوشیده خنک شده ، رعایت بهداشت پس از تعویض کهنه شیرخوار و دفع مدفوع و شستشوی صحیح دست ها با آب و صلبون قبل از شیردهی، تهیه و دادن غذای کمکی ضروری است.در صورتی که در هر مرحله از درمان، اسهال عود کند، ممکن است علت آن ، عدم تحمل لاکتوز به صورت موقتی باشد. در این صورت مجددآ دادن او.ار.اس را شروع کنید و با پزشک خود تماس بگیرید.

اسهال در شیرخواران

اسهال عبارت است از دفع مکرر مدفوع بیش از حد شل یا آبکی. دفع مدفوع نرم حتی پس از هر نوبت تغذیه با شیر مادر ، در شیر خواری که با شیر مادر تغذیه می کند ، طبیعی است و نباید این حالت را با اسهال اشتباه کرد. در صورت ابتلای فرزندتان به اسهال ، برای پیشگیری از کاهش آب بدن ، به او مایعات به مقدار فراوان بدهید.

هشدار:

نشانه های خطر: در صورت همراهی اسهال با هر یک از علایم زیر فورآ به اورژانس مراجعه کنید:

۱-خواب الودگی غیر طبیعی

۲-گود افتادگی چشم ها یا خشکی زبان

۳-مدفوع سیاه رنگ یا خونی

۴-امتناع شیر خوار از تغذیه برای مدتی بیش از ۳ ساعت (در شیرخواران بیش از ۳ ماه) یا بیش از ۶ ساعت (در شیرخواران بالای ۳ ماه)

عدم تحمل پروتئین شیر گاو:

برخی از کودکان، قادر به تحمل پروتئین شیر گاو که در بیشتر انواع شیر خشک هم یافت می شود نیستند. این عدم تحمل معمولآ در اولین سال زندگی بین یک هفته تا چند ماه پس از شروع تغذیه با شیر ایجاد می شود و موجب اسهال و استفراغ می شود. معمولآ این حالت تا سن ۳ سالگی از بین می رود. در صورت شک به ابتلای فرزندتان به این بیماری ، به پزشک خود مراجعه کنید. وی احتمالآ پیشنهاد خواهد کرد تا به صورت آزمایشی برای مدت ۲ هفته فراورده های حاصل از شیر گاو را از رژیم غذایی کودک خود حذف کنید. در صورت بهبود علایم، مجددآ مقدار اندکی از شیر گاو تحت نظارت پزشک به کودک داده می شود. در صورت عود علایم این تشخیص تایید می شود. لازم است کودک مبتلا به عدم تحمل پروتئین شیر گاو ، رژیم غذایی فاقد شیر گاو داشته باشد و تحت نظر متخصص تغذیه قرار گیرد. کودکان زیر یک سال نیازمند نوع دیگری از شیر خشک (مثلآ شیر خشک تهیه شده از سویا) هستند که پزشک ان را تجویز خواهد کرد. هر ۳ ماه یکبار ، کودک از نظر وجود بیماری مجددآ آزمایش می شود. در صورت بر طرف شدن عدم تحمل می توان به تدریج شیر گاو را به رزیم غذایی کودک اضافه کرد.

ویژگی های مدفوع شیرخواران:

اولین مدفوع دفع شده از کودک به مکونیوم معروف است. مکونیوم ماده ای چسبناک به رنگ سیاه مایل به سبز و عمدتآ حاوی بلغم و صفرا است. در عرض یک یا دو روز ، رنگ مدفوع به قهوه ای مایل به سبز و سپس به رنگ معمول خود تبدیل می شود. اکثر کودکان روزانه چند بار مدفوع می کنند هر چند در بعضی هم ممکن است چند روزاجابت مزاج روی ندهد. تا زمانی که یک کودک سرحال و خوب باشد ، احتمالآ مشکلی وجود ندارد. کودکانی که با شیر مادر تغذیه می شوند ، ممکن است اجابت مزاج مکرر داشته باشند. مدفوع این شیرخواران بسیار نرم است و معمولآ مثل خردل ، رنگی زرد_نارنجی دارد و ممکن است به وضوح بلغم هم در ان دیده شود. مدفوع ممکن است بوی شیر ترشیده بدهد. شیرخوارانی که با شیشه تغذیه می شوند ، مدفوع حجیم تر و پر قوام تری نسبت به کودکان تغذیه شده با شیر مادر دارند. رنگ مدفوع قهوه ای روشن است و معمولآ بوی بدی شبیه به بوی مدفوع بزرگسالان دارد. سبز بودن رنگ مدفوع نشانه آن است که غذا با سرعت از روده ها عبور کرده است. در شیرخواری که با شیر مادر تغذیه می شود ممکن است این رنگ سبز طبیعی باشد اما در شیرخوارانی که با شیشه تغذیه می شوند ، این حالت ممکن است نتیجه عفونت های گوارشی باشد.

پیشگیری از کاهش اب بدن در شیرخواران:

اسهال ، استفراغ یا تب می تواند موجب کاهش آب بدن شود که این حالت در شیرخواران ، می تواند تهدید کننده حیات باشد ، بنابراین ضروری است در صورت ابتلای شیرخوار به هر یک از این حالات ، افزایش دفعات تغذیه با شیر مادر و غذای کمکی و آب جوشیده خنک شده و نیز به ازای هر نوبت دفع اسهالی دادن او. ار .اس جرعه جرعه و با قاشق چایخوری یا لبه فنجان را مد نظر داشته باشید. در صورتی که کودک همچنان دچار علایم باشد ، مرتب به او از این محلول ها بدهید. با استفاده از جداول مربوطه، میزان کلی مصرف روزانة محلول او.آر.اس یا مشابه آن را که مناسب وزن فرزندتان باشد تعیین کنید.

مهارتهای کمک کننده در شیر خواران-(قسمت پنجم

نیازهای غذایی شیرخواران:

رژیم غذایی مورد نیاز شیرخواران باید انرژی (کالری) و چربی زیاد و فیبر (سلولز) و نمک کم داشته باشد. این رژیم باید برای تامین رشد، پروتیین زیاد و برای تامین انرژی ، هیدرات کربن زیاد داشته باشد.اگر گیاه خوار هستید می توانید با همان رژیمی که خود مصرف می کنید فرزند خود را بزرگ کنید ولی باید دقت کنید تا آهن کافی در رژیم غذایی فرزندتان وجود داشته باشد. رژیم های غذایی گیاهی بدون مکمل، از نظر تغذیه ای برای شیرخوار کامل محسوب نمی شود. پس از ۴ هفتگی، مکمل های ویتامین A، C و D  برای شیرخوار مفید هستند. با استفاده از قطره هایی که از درمانگاه های خاص شیرخواران قابل تهیه هستند، می توان به راحتی همه مکمل های فوق را تامین کرد.

نیازهای تقریبی روزانه:

بالای ۳ ماه:      ۵۳۰ کالری انرژی، ۱۳ گرم پروتیین، ۴ گرم چربی، ۲ میلی گرم آهن.

۶-۳ ماه:          ۷۰۰ کالری انرژی، ۱۳ گرم پروتیین، ۴ گرم چربی، ۴ میلی گرم آهن.

۹-۶ ماه:          ۸۰۰ کالری انرژی، ۱۴ گرم پروتیین، ۴ گرم چربی، ۸ میلی گرم آهن.

۱۲-۹ ماه:        ۱۲۰۰ کالری انرژی، ۲۰ گرم پروتیین، ۴ گرم چربی، ۹ میلی گرم آهن.

شروع غذای کمکی برای شیرخوار:

پس از ۴ تا ۶ ماهه شدن شیرخوار، باید او را آماده شروع غذای کمکی کرد. شروع غذای کمکی یک گذر تدریجی از رژیم غذایی منحصر به شیر به سوی غذاهای جامد است. این کار را می توانید با دادن پوره ی میوه یا سبزی و برنج به شیرخوار آغاز کنید.سعی کنید پس از شیر خوردن، مقدار کمی از یک نوع غذا را به او بدهید. به تدریج غذاها و خوردنی های دیگری هم به او ارایه کنید. میتوانید غذای خود را پوره یا صاف کنید و به او بدهید، اما هنگام آماده کردن آن نباید به آن شکر یا نمک اضافه کنید. تا ۶ ماهگی تخم مرغ، غذاهای تهیه شده از غلات، مرکبات یا غذاهای چرب را نباید به شیرخوار داد.تا ۱۲ ماهگی هم نباید به شیرخوار، شیر گاو، عسل یا غذاهای حاوی میوه های مغزدار داد.

برنامه پیشنهادی برای شروع غذای کمکی برای شیرخوار:

۶-۴ ماهگی: غذای کمکی را با فرنی یا حریره بادام یا هر نوع حریره محلی و سوپ شروع کنید.

۹-۶ ماهگی: اکنون دیگر می توانید ماست و غذاهای له شده یا چرخ شده از جمله زرده تخم مرغ (به شرطی که خوب آب پز شده باشد)، بدهید. همچنین می توانید غذاهایی به شیرخوار بدهید که او با دست خود بخورد، مثل نان، سیب قاچ شده یا تکه ای سیب زمینی.

۱۲-۹ ماهگی: رژیم شیرخوار را بیشتر متنوع کنید و به او بیسکویت ساده و سیب، گلابی یا موز رنده شده بدهید.

پس از ۱۲ ماهگی: از این پس کودک می تواند از همان غذاهای سایر افراد خانواده بخورد مشروط به اینکه منابع غذای خانواده توسط پزشک برای رشد کودک تایید شده باشد. اما باید از دادن نمک و شکر به او پرهیز کنید و به جای شیر چرخ کرده، شیر کامل به او بدهید.

کاهش وزن در نوزادان:

شیرخوار ممکن است در اولین هفته زندگی، مقداری از وزن خود را از دست بدهد و این موضوع اغلب جای نگرانی ندارد. بیشتر شیرخواران به ویژه در صورتی که از شیر مادر تغذیه کنند، ممکن است در هفته اول زایمان تا حدود ۲۰۰ گرم از وزن خود را از دست بدهند. این کاهش وزن طبیعی است و تا حدودی ناشی از میزان نسبتا کم از غذایی است که در این زمان دریافت می شود.علاوه بر آن، لازم است که نوزاد با زندگی در خارج رحم تطابق یابد و به جای آنکه غذا از راه جفت برایش تامین شود، آن را بخورد، هضم کند و سپس جذب نماید. دفع آب خارج عروقی نیز وزن را کم می کند. معمولا وزن اغلب شیرخواران از روز پنجم به بعد مجددا شروع به افزایش می کند و در حدود روز دهم پس از زایمان، مجددا به وزن هنگام تولد می رسد. در ۲ هفته اول، احتمالا شیرخوار به وزن هنگام تولد باز می گردد و بدون وقفه و به صورت منظم به وزن گیری ادامه خواهد داد. در سه ماهه اول عمر روزانه ۳۰ گرم و بین ۶-۳ ماهگی روزانه ۲۰ گرم افزایش وزن وجود دارد لذا در ۴-۳ ماهگی وزن به ۲ برابر زمان تولد می رسد.

مهارتهای کمک کننده در شیر خواران: قسمت سوم

تب در شیر خواران

نشانه های خطر :

در صورت ابتلای شیر خوار به تب و همراهی آن با هریک از علائم زیر، فوراً به اورژانس مراجعه کنید:

۱-خواب آلودگی بیش از حد

۲- نقاط پوستی مسطح به رنگ قرمز تیره که با فشار دادن محو نمی شوند

۳- تشنج

۴-امتناع شیرخوار از شیرخوردن به مدت بیش از ۳ ساعت در شیرخواران زیر ۳ ماه یا بیش از ۶ ساعت در شیرخواران بالای ۳ ماه

۵- استفراغ غیر طبیعی

۶- گریه جیغ مانند

۷-تحریک پذیری و عدم توانایی والدین در آرام کردن شیرخوار

اندازه گیری دمای بدن شیرخوار :

برای اندازه گیری دمای بدن شیرخوار از یک دماسنج استاندارد استفاده کنید. مخزن (سمت فلزی) دماسنج را در زیر بغل شیرخوار قرار دهید. همچنین می توان از دماسنجهای مخصوص گوش برای اندازه گیری دمای بدن استفاده کرد که در آن صورت آن را در گوش شیرخوار قرار می دهند. هیچ وقت نباید دماسنج شیشه ای را در دهان شیرخوار قرار داد.

دما سنج را به مدت ۳ دقیقه زیر بغل شیرخوار قرار دهید. برای تعیین صحیح دمای بدن باید ۶٫۰ درجة سانتیگراد به دمایی که می خوانید اضافه کنید.

تب پس از واکسیناسیون:

برخی از شیرخواران و خرد سالان پس از واکسیناسیون دچار تب خفیفی می شوند. واکسیناسیون معمول طبق برنامه در زمان تولد و در سنین ۲ و ۴ و ۶ و ۱۲و ۱۸ ماهگی ( و همچنین هنگام ورود به مدرسه و ۱۴- ۱۶ سالگی) انجام می شود. در صورت ابتلای شیرخوار به تب پس از واکسیناسیون، باید از مهارتهای کمک کننده برای کاهش تب استفاده کنید. در صورتیکه تب به بیش از ۳۹ درجه سانتیگراد برسدیا شیرخاور علایم دیگری مثل گریه غیر طبیعی یا جیغ مانند داشته باشد، فوراً به پزشک خود مراجعه نمایید. در صورت ایجاد ناخوشی در فرزندتان پس از واکسیناسیون، قبل از زدن واکسنهای بعدی، این نکته را به پزشک یا هر فرد دیگری که واکسن را تزریق می کند اطلاع دهید. تا شما را درباره نحوه مقابله با علائمی که ممکن است ایجاد شوند، راهنمایی کند.

اگر فرزندتان در زمان واکسیناسیون تب داشته باشد، باید واکسن زدن را تا بهتر شدن حال او به تاخیر انداخت.

کاهش تب:

کاهش دادن دمای بدن کودک، احساس آسودگی بیشتری به او می دهد و احتمال تشنج ناشی از تب را کاهش می دهد. لباسهای کودک را درآورید و به او مقادیر فراوانی مایعات خنک بدهید تا بنوشد. اگر سن کودک بیش از ۲ ماه باشد، می توانید به میزان توصیه شده و مجاز به او استامینوفن بدهید. در صورت تب بیش از ۵٫۳۹درجه سانتیگراد و در صورتیکه سن کودک بیش از ۶ ماه باشد، می توانید به او به میزان توصیه شده و مجاز “ایبو پروفن” بدهید. استامینوفن را می توان هر ۴ ساعت و در روزهای بعد هر ۶ ساعت تکرار کرد. تکرار ایبوپروفن به علت افزایش خطر مسمومیت با آن، عوارض گوارشی و نیز خطر انتشار بعضی عفونتها در بدن بدون مشورت با پزشک توصیه نمی شود. مصرف اسپرین به عنوان تب بر کاملاً ممنوع است.

خنک کردن کودک:

لباسهای کودکان را خارج کنید. او را در اتاقی خنک بخوابانید و با اسفنج خیس شده با آب ولرم، سر و بدن او را مرطوب کنید. از مصرف آب سرد، آب نمک یا محلول الکل در آب خود داری کنید.

تشنج ناشی از تب در شیرخواران و کودکان:

تشنج ناشی از تب، نوعی تشنج است که برخی از کودکان در سنین بین ۶ ماهگی تا ۵ سالگی به آن مبتلا می شوند. افزایش ناگهانی دمای بدن، باعث شروع تشنج می شود. که این مشکل اغلب در ابتدای شروع یک بیماری تب دار رخ می دهد. در طی تشنج، کودک ممکن است :

۱-هوشیاری اش را از دست بدهد.

۲-به شدت دچار پرش یا لرزش شود.

۳-موقتاً تنفس نکند یا نفسهای عمیق بکشد و در نتیجه پوستش کبود شود.

۴-کنترل ادرار یا مدفوع خود را از دست بدهد.

۵- سیاهی چشمهایش به سمت بالا برود.

تشنج ناشی از تب، معمولاً کمتر از ۵ دقیقه طول می کشد. این تشنجها هرچند ترسناکند ولی اغلب خطرناک نیستند. نزدیک به یک سوم از کودکانی که به تشنج ناشی از تب مبتلا می شوند، در عرض ۶ ماه مجدداً تشنج خواهند کرد. بیشتر این کودکان، دیگر بعد از ۵ سالگی تشنج نخواهند داشت. در مواردی نادر، تشنج ناشی از تب، نشانه ای از بروز صرع در آینده است. شاید با کاستن از دمای بدن کودک بتوان از ایجاد تشنج ناشی از تب پیشگیری کرد. در صورت مبتلا شدن شیرخوار به تشنج ناشی ازتب، لباسهای اضافی اور را در آورید و سعی کنید با اسفنجی که در آب ولرم خیسانده اید، دمای بدن شیرخوار را کاهش دهید. در اطاف شیرخوار اجسام نرمی مثل بالش قرار دهید تا مانع از صدمه او شود. ممکن است شیرخوار مدت کوتاهی بعد از تشنج به خواب برود. در صورت ابتلای شیرخوارتان به تشنج، آمبولانس درخواست کرده و راه هوایی آن را باز کنید. پس از پایان تشنج، شیرخوار را در وضعیت بهبودی قرار دهید.

وضعیت بهبودی در شیرخواران:

شیر خوار خود را به صورتی مطمئن در دستان خود بگیرید طوریکه سر او پایین تر از بدنش قرار گیرد. سر باید به عقب خم شود تا راه هوایی باز بماند . امکان تخلیه استفراغ از دهان شیرخوار وجود داشته باشد.

ديدگاه ها در اين مطلب .