سقط مکرر ( دکتر پروین رهبر )

سقط عادتی یا تکراری با از دست رفتن جنین به تعداد دفعات سه یا بیشتر که معمولآ قبل از ۲۰ هفتۀ حاملگی است،  مشخص می شود. در ۵۰ درصد خانم های با سقط  تکراری علت واضحی برای این مسئله پیدا نشده است.  میزان سقط بعدی در افرادی که  سقط مکرر داشته اند،بالاتر از عموم است ، ولی تعداد زیادی از افرادی که سقط تکراری داشته اند ، در طول زندگی خود یک یا بیشتر حاملگی موفق دارند و این شانس حتی اگر هیچ برنامۀ تشخیصی  و درمانی برای فرد صورت نگرفته باشد، وجود دارد و میزان آن ۵۰-۶۰ درصد می باشد. قابل توجه است که میزان سقط بعدی در افرادی که سقط مکرر داشته اند حدود ۳۰-۴۵ درصد است.

تحقیقات نشان داده است که فقط ۵۰ درصد خانم های با سقط مکرر علت سقط آن ها مشخص گردیده است.

علل سقط تکراری

۱-اختلالات رحمی  ۲- نارسائی دهانۀ رحم  ۳- عفونت ها  ۴-  علل هورمونال  ۵-اختلال فاکتور های ایمونولوژیک

۶- اختلالات پلاکتی و فاکتورهای انعقادی خون( ترومبوتیک)  ۷- اختلالات ژنتیک و کروموزومی

۸- فاکتورهای محیطی و فاکتورهای عصبی و غیره.

در ادامه هر کدام از اختلالات فوق مورد بررسی  بیشتر قرار می گیرد:

۱-اختلالات رحم که شامل اختلالات مادرزادی در ساختمان رحم و فیبروم رحم و چسبندگی رحم می باشد.

اختلالات مادرزادی رحم که حدود ۱۵درصد سقط های تکراری را شامل می شود و نخستین علت شناخته شدۀ سقط تکراری است.

این اختلال به صورتهای مختلف است:

رحم با دیوارۀ اضافی داخل حفرۀ آن( رحم سپتوم دار)- این یک اختلال شایع و همراه با سقط تکراری است. دیواره از نظر طول و ضخامت و میزان عروق موجود در آن متفاوت است. و بر حسب شدت و ضعف این اختلال مادرزادی،علائم متفاوت است. ممکن است در ایجاد یک حاملگی موفق  اختلالی ایجاد نکند. ممکن است باعث سقط در سه ماهۀ اول یا سه ماهۀ دوم شود. و یا ممکن است باعث عدم حاملگی شود. تشخیص با سونوگرافی ،عکس رنگی رحم و سایر متدهای جدید از جمله هیستروسکوپی میباشد. درمان آن باعث حاملگی موفق با درصد بالا می شود.

رحم دو شاخه و یک شاخه : رحم دو شاخه اغلب دربه ثمر رسیدن یک حاملگی مشکلی ایجاد نمی کند. برای رحم دو شاخ و یک شاخ جراحی توصیه نمی شود. در رحم یک شاخه بهترین راه تشخیص  MRI  است. و زمانیکه مادر در دوران بارداری از هورمون استروژن سنتتیک استفاده می کند ( دی اتیل استیل بسترول) باعث نقایصی در رحم جنین دختر می شود که در آینده می تواند باعث سقط های مکرر در آن دختر شود.

چسبندگی داخل رحم(سندروم آشرمن): در اثر ضربه به بافت پوشاننده حفره رحم ایجاد می شود.این مشکل معمولا به دنبال یک کورتاژ نامنتاسب ویا عفونت به دنبال کورتاژ به وجود می آید و در نتیجه به علت تنگی حفره و نداشتن بافت کافی جهت پاسخ به هورمونهای رحمی،امکان بارداری کاهش می یابد. با جراحی و درمان داروئی امکان بهبودی وجود دارد.

فیبروم رحم:بسیاری از خانمها با فیبروم یک باروری نرمال و بدون عارضه دارند. ایجاد سقط در میوم رحم بسته به سایز و جایگزینی آن در رحم است.میوم های داخل حفره رحم بیشتر از سایر انواع آن ایجاد سقط می کنند . معمولا ایجاد مشکل در ابتدای باروری است، میوم باعث کاهش خون رسانی به محل کاشته شدن تخمک بارور شده می شود،و درصورتیکه بزرگ باشد، با ایجاد کاهش فضا مانع رشد محصولات بارداری شده و سر انجام باعث از بین رفتن آن می گردد و تقریبآ همیشه با خونریزی در دوران بارداری همراه می باشد.در صورت تشخیص قبل از بارداری با تکنیکهای مدرن جراحی قابل درمان است.

۲-نارسائی دهانۀ رحم: دهانۀ رحم یا سرویکس ضعیف با نقص ساختمانی، در جدار آن باعث سقط تکراری می شود، و معمولآ به صورت باز شدن زودرس و ناگهانی و بدون درد دهانۀ رحم بوده و ایجاد زایمان زودرس می کند،که معمولآ در سه ماهۀ دوم است. درمان آن توسط دوختن دهانۀ رحم است.

۳-عفونت ها: ابتلاء مادر به عفونت هایی مثل توکسوپلاسموز- سرخجه- تب خال- و شاید مالاریا و سل و غیره امکان سقط تکراری را بالا می برد. بیماریهای شدید مادراز جمله بیماریهای قلبی شدید ، بیماری خونی شدید،سرطان و بیماریهای التهابی روده میتواند باعث سقط های مکرر شود.

۴-علل هورمونال: بیماریهائی مثل کم کاری و پر کاری تیروئید – دیابت کنترل نشده- تولید ناکافی پروژسترون – پرولاکتین بالا، باعث سقط تکراری میشود. خانم های با تخمدان پلی کیستیک به علت افزایش انسولین بالا در آنها و آندروژن بالا ریت بیشتری از سقط تکراری دارند.

۵-اختلال فاکتورهای ایمونولوژیک: مثل سندرم آنتی فسفولیپید که یک مورد شایع و شناخته شدۀ سقط تکراری است. در این نوع اختلال ،از دست رفتن جنین به علت لخته شدن خون در عروق جفت تازه تشکیل شده است . بیشترین زمان از دست رفتن جنین در سه ماه اول بارداری است، ولی میتواند در سه ماه دوم و سوم نیز باشد. قابل توجه است که بسیاری از خانم ها با این اختلال هیچ مشکلی در بارداری ندارند، درحالیکه عده ای دیگر با همین اختلال دچار عوارض بارداری از جمله سقط مکرر می شوند. این اختلال ۱۵% شانس سقط عادتی را بالا می برد.

۶-اختلالات پلاکتی و فاکتور های انعقادی خون (ترومبوتیک) : در اینجا نقایصی در فاکتور های ۹و۱۰ و سایر فاکتورهای انعقادی خون وجود دارد و باعث میشود فیبرین تولید شده،جهت کاشته شدن تخمک بارور شده در نسوج رحمی ناکافی بوده و باعث ایجاد لخته در عروق مربوط به جفت در همان ابتدای بارداری شود و در نتیجه جنین نو پا تغذیه ی کافی جهت زنده ماندن نداشته و از بین برود. این اختلال %۵۰ تــا۶۰ % سقط های تکراری را ایجاد می کند. بخوبی قابل درمان است وتا ۹۸% احتمال بارداری موفق وجود دارد. این در صورتی است که پزشک تشخیص دهد و درمان کند. سقط تکراری بعلت اختلالات انعقادی وپلاکتی دو مکانیسم دارد: اول-تمایل به خونریزی در بارداری زیاد می شود، و با از دست رفتن خون امکان بارداری به ثمر رسیده کم می شود. دوم- زیاد شدن استعداد ایجاد لخته در عروق (ترومبوز عروق و بسته شدن آنها).

اختلالات انعقادی یک علت شایع از دست رفتن جنین است. درمان با آسپیرین و هپارین و کورتن طبق دستور پزشک صورت گرفته و ریت موفقیت بسیار بالا است

علل دیگر سقط تکراری در قسمت بعدی خدمت خوانندگان گرامی ارائه می گردد

 

نقش اختلالات ژنتیکی در سقط های مکرر:

یکی از علل مهم سقط های مکرر اختلالات ژنتیکی است. هنگامی که تعداد سقط ها ۳ یا بیشتر از ۳ باشد سقط تکراری گفته می شود. سقط جنین یکی از عوارض شایع حاملگی است و شیوع آن در خانم های باردار ۱۵% است. قابل توجه است که فقط ۱% از زوجین از سقط مکرر رنج می برند. چنانچه سقط جنین بیشتر از یکی باشد، مشخص است که اتفاقی نیست و باید علتی داشته باشد. وجود یک سقط جنین در خانم باردار طبیعی تلقی می شود.

 

امروزه پیشرفت های چشمگیری در زمینه ی شناخت علل و درمان بیماری های با منشا ژنتیک بدست آمده است. بنابراین خدمات مشاوره ی ژنتیک و انجام آزمایشات مربوط به آن یکی از ضروری ترین اجزاء بررسی بیماران در تخصص های مختلف محسوب می شود. و این در خصوص باروری در زمینه های نازایی – عدم موفقیت در باروری های مصنوعی – سقط و سقط های مکرر برای تعیین علت و انتخاب روش های درمانی مناسب استفاده می شود.

سابقه ی به دنیا آوردن فرزند زنده و سالم و نداشتن نسبت فامیلی در زوجین برای رد حالات غیر طبیعی کروموزومی والدین کافی نیست، ولی وجود سابقه ی سقط های مکرر، مرگ داخل رحمی و تولد جنین با بیماری های مادرزادی می تواند به علت اختلالات کروموزومی در جنین باشد

قابل توجه است که حدود ۵% سقط های تکراری به علت اختلالا ت ژنتیکی است. و بیشترین علت سقط در سه ماهه ی اول بارداری به علت اختلالات کروموزومی است.

یک سلول کامل و طبیعی ۴۶ کروموزوم دارد. هر کدام از اسپرم و تخمک به طور نرمال حاوی نیمی از کروموزوم یعنی ۲۳ می باشد. وقتی حاملگی اتفاق می افتد اسپرم و تخمک با هم یکی شده و حاصل آن تخم بوده که سرانجام به یک آمبریو (جنین اولیه) مبدل می گردد و آمبریو ۴۶ کروموزوم کامل دارد. در اختلالات ژنتیک تخمک یا اسپرم حاوی کروموزوم های بیشتر و یا کمتر از نرمال می باشد و حاصلش یک جنین غیر طبیعی است. مثلا در سندروم داون یا منگولیسم اختلال در کروموزوم ۲۱ است و تعداد آن بیشتر از نرمال است.

اختلالات کروموزومی به شکل های مختلف است، یکی از شایع ترین آن ترانس لوکاسیون است. به طور طبیعی کروموزوم ها خیلی شکننده هستند و در حین تقسیم سلولی اغلب آن ها می شکنند و بعد ترمیم می شوند. در ترانس لوکاسیون قسمتی از کروموزوم  که شکسته بود جدا شده و به عنوان یک کروموزوم مستقل و متفاوت عمل می کند. شخصی که در او این اتفاق افتاده است، به عنوان حامل نامیده می شود. وقتی حاملگی صورت می گیرد فرد حامل یک جمع کروموزومی بیمار به اشتراک می گذارد در حالیکه فرمول کروموزومی زوج او طبیعی است. تخم به وجود آمده تبدیل به جنین اولیه می شود که تعداد کروموزوم های سلولی آن بیشتر یا کمتر از نرمال است. میزان سقط جنین در چنین حاملگی هایی زیاد می باشد

مطالعه ی کروموزوم های والدین می تواند اختلال ژنتیکی را مشخص کند. در صورت وجود اختلال باید به مشاور ژنتیک مراجعه نمود. راه درمان آن شامل استفاده از اسپرم یا تخمک فرد دیگر است. در محیط های مخصوص آزمایشگاهی جنین چند سلولی ایجاد کرده و قبل از قرار دادن در رحم مجدداً از نظر ژنتیک بررسی می شود، اگر سالم بود در رحم کاشته می شود

قابل توجه است که ۶۰-۵۰ درصد سقط های ماه های اولیه را اختلالات ژنتیکی جنین تشکیل می دهد. در بیشترین موارد، زوجین کروموزوم های نرمال دارند و اختلال ژنتیک جنین اتفاقی است.

در والدین با سقط های تکراری یک آنالیز کروموزومی از والدین باید انجام شود. فقط ۴ درصد از والدین اختلالات کروموزومی را نشان می دهند. در والدین با سقط های مکرر یک آنالیز کروموزومی از والدین باید انجام شود. فقط ۴ درصد از والدین اختلالات کروموزومی را نشان می دهند.

شایع ترین آن ترانس لوکاسیون است (جدا شدن قسمتی از کروموزوم) انواع دیگر اختلالات کروموزومی شامل وارونگی کروموزوم – غیر فعال بودن کروموزوم X– تغییر شکل کروموزوم های جنسی به صورت موزائیسم و حلقه ای .

در صورتی که اختلالات کروموزومی در یکی از والدین ثابت شود می توان از فرد سالم دیگر به عنوان دهنده استفاده کرد. قبل از جایگزینی در رحم باید روی جنین اولیه نیز آزمایش ژنتیک انجام داد. لازم به ذکر است که با روش های آزمایشگاهی امروزه نمی توان تمام موارد اختلالات ژنتیک را مشخص کرد. بعد از جایگزین کردن جنین در رحم و رشد آن باید از جفت و مایع آمینیون (کیسه آب) جهت بررسی بقیه ی موارد اختلالات ژنتیک استفاده کرد. در صورتی که حاملگی سقط شود، بررسی علت سقط  و احیاناً اختلالات ژنتیکی می توان نسوج دفع شده را برای بررسی به آزمایشگاه ژنتیک فرستاد.

ديدگاه ها در اين مطلب .